Sự thật về khổ

Thy !

Trong thc tế, mt người lúc bình thường có th rt đáng ghét, nhưng khi h b đau m mc đơn gin cũng có th khiến h tr lên d thương hơn. Có phi khi không thy kh người ta s o tưởng và bt thin nhiu hơn không ?

Thưa thy! Có lúc ý thc v kh khiến con cm thy "đau đn" vô cùng, nhưng thường thì ý thc v kh li khiến con thy sáng sut, an n hơn.

Xin thy cho con hi : Mi quan h gia kh và s tht là gì ?

Con thân mến,

S tht ca cuc đi là kh. Kh là s tht.

Khi không thy được s tht y, tâm con người ta không có trí tu, ch toàn si mê và o tưởng. Tt nhiên là bt thin - kh dn đến đau kh hơn.

Ni đau đn trong tâm khi con ý thc v kh là phin não, là trng thái tâm bt thin - nó gây thêm đau kh cho mình.

S "sáng sut và an n" khi con ý thc v kh là tác dng ca trí tu thy rõ chân lý kh. Trí tu là thy rõ chân lý. Chân lý ca cuc đi là kh. Công năng ca trí tu là đon tr phin não, đau kh và gii thoát tâm. Đó là loi kh dn đến dt kh.

Thiền sư Ajahn Chah nói: trên đi này có hai loi đau kh, mt loi kh dn đến dt kh, và mt loi kh dn đến đau kh hơn; nếu không nhn loi đau kh này nht đnh chúng ta phi nhn ly loi đau kh kia.

Chân lý ca cuc đi là kh, và chng có ai vượt ra ngoài được chân lý y. Chúng ta sinh ra và sng my chc năm ngn ngi kiếp con người này là đ hc hi t đau kh đ hiu ra được chân lý y, nếu chưa hiu được chúng ta s còn phi quay li đ hc tiếp. Cuc đi (nghip) rt công bng, không th ăn qut gì được t cuc đi này c đâu.

Khi si mê, o tưởng thì con người ta coi kh là vui. Khi có trí tu, người ta li thy vui là kh. Khi thy rõ chân lý kh trong mi nơi mi lúc, thì lúc y li ch toàn "vui". Nhiu người nói, trước khi biết đo h thy t tp bn bè, nhy nhót chơi bi, đàn ca ăn ung là vui; sau khi biết đo, hiu được tâm mình, h li tránh xa nhng nơi tháo đng, nhng người phin não bt thin, vì bây gi h thy nó là kh. Kh vì phin phc, bt an, kh vì vô nghĩa, vô v, u mê, tăm tôi.

Người không thy rõ con đường thì khi ý thc v kh, h thy bế tc và đau đn. Khi con đường đã rõ ràng, mi ln ý thc sâu sc v kh là mt ln gii thoát và hoan h. Nh nhàng, thanh thn, bình an và thy cuc sng ca mình có ý nghĩa hơn, sâu sc và t tin hơn.

Con người bình thường luôn luôn có xu hướng chy trn kh bng nhiu hình thc khác nhau. Con c nhìn k các đng cơ trong tâm mình mà xem, rt nhiu vic mình làm ch là đ không mun đi din vi chính mình, không mun đi din vi phin não, vi nhng vn đ không th gii quyết trong tâm. Nhưng không có cách nào trn được c, con người vn phi chu kh dưới đ mi hình thc. Vic mi người hay làm nht ch là đi cái kh này ly cái kh khác mà thôi, mà thường là đi l vn, cái làm h vui trong hin ti và trn được cái kh trước mt s là cái nhân đem li đau kh lâu dài và khó thoát v sau. Đc Pht dùng ví d như mt người khát nước, đ tha mãn cơn khát tc thi ca mình, người y chp nhn ung nước bin đ ri khát cháy bng hơn.

Bước chân trên con đường thoát kh, chúng ta s ch đng đi din vi đau kh đ hiu được bn cht ca nó. Ch đng chn ly loi đau kh dn đến dt kh, ch không cam chu đ s si mê và nghip lc áp đt lên mình loi đau kh dn đến đau kh hơn. Tt c nhng gì làm mình phin não, đau đn, làm tâm mình bó hp, đnh khuôn, tt c nhng gì làm mình cm xúc, làm mình không th nh nhàng, tĩnh lng và thanh thn.. tt c ch là nhng hình thc mà chân lý kh đang th hin ra cho mình cm nhn, chiêm nghim và thu hiu bng chánh nim tnh giác. Hãy quan sát nó, tìm hiu cơ chế ca nó, làm quen vi nhng khuôn mt đa dng ca nó, lng nghe nó, nhy cm vi nó...liên tc trong mi lúc, mi nơi, t khi m mt thc gic cho đến khi đi ng. C cuc sng là mt hành trình tâm linh.

"Sinh là kh, già là kh, bnh là kh, chết là kh, xa người mình yêu, gn người mình ghét là kh, mun mà không được là kh; tóm li ngũ th un (thân tâm) này là kh". Người ngu si, nông cn thì cho rng đo Pht ch toàn nói v kh là bi quan, yếm thế, tiêu cc. Ch nhng người có trí mi thy được chân lý đó sâu sc biết bao nhiêu, vĩ đi đến dường nào.

"Pháp Bo là pháp thiết thc hin tin, vượt khi thi gian, đến đ mà thy, có kh năng hướng thượng mà ch nhng người có trí mi t mình giác hiu".

"Con đường cao thượng này ch dành cho nhng người thy và biết, không phi dành cho nhng k không thy, không biết".

Kh, xét v mt tính cht, có th phân chia làm ba loi: kh kh, hoi kh và hành kh.

Kh kh là kh chng lên kh. Bn cht cuc đi vn là kh, vì không ý thc được bn cht y nên con người vùng vy, quy đp trong đó, và to ra đau đn, kh s hơn. Nó là cái kh tâm lý, kho tưởng mê m, kh dn đến đau kh hơn. Tt c mi loi phin não trong tâm chúng ta đu thuc v cái kh này c: tham, sân, si, tà kiến, ngã mn, đ k, bn xn... Nếu hiu rõ bn cht ca cuc đi này, thc s hiu, thì con người không th tham sân, không th có kh chng lên kh được na. Mt người va chm vào mình ngoài đường, nếu có trí tu tnh giác trong lúc đó, ch thun ghi nhn mt hin tượng va din ra, ý thc rõ ràng bn cht ca nó, thì không th ni sân si lên đ chng thêm cái kh lên trên cái bn cht kh luôn hin hu ca cuc đi như vy. Nói nôm na, tt c các loi phn ng ca tâm theo s git dây phin não t thô đến vi tế đu là kh kh.

Hoi kh là cái kh do vô thường, biến hoi ca tt c mi s vt hin tượng trên thế gian này. Cái kh này khó nhn din hơn cái kh tâm lý trên. Tt c mi th đu biến dit, chng có cái gì tn ti mãi, chng có cái gì là bn vng đ có th nương ta vào. Nó là kh. Cái kh này cũng có th nhn din được bng tư duy, quan sát, nó hin hin trong cuc sng mi nơi, mi lúc. Mt trng thái cm xúc lâng lâng, mt cm giác hnh phúc nào đó...đi vi mt người bình thường h say mê tn hưởng và khao khát kéo dài, thèm mun có li nó. Nhưng đi vi mt người có tư duy sâu sc, h li thy mt s tht luôn thp thoáng đng sau là không th duy trì hoc níu kéo được nhng điu này, sm mun gì ri nó cũng tàn phai, và bt c nhng gì h khao khát, hướng ti cũng s đu tàn phai như mt o mng phù du như thế...H thy được s vô nghĩa ca cuc đi, ca mi mc đích mà h đang hướng đến. Vô nghĩa là đau kh. Khi háo hc tìm đến cuc vui, gia cuc vui và sau cuc vui, s biến dit, s vô nghĩa luôn thp thoáng đng sau, như mt món n phi tr, tr hoài không hết.

"...Cuc vui đã tan ri, Ni cô đơn còn li, Ngơ ngác bước chân di, Gia cuc đi vô đnh, Vô thường ơi vô thường, Cuc sng chính là ngươi"

Đau kh tht sâu, tht tt cùng bế tc. Ch trách mà nhiu nhà triết gia phương Tây, hay nhng ngh s ln có tâm hn nhy cm, sâu sc v cui đi thường phát điên vì bế tc, vì đau kh không li thoát (bi vì h ch biết nghĩ, nghĩ và nghĩ).

Trong quá trình tu tp, có nhng giai đon chúng ta chm chán vi ni kh này, khi trí tu trc giác nhìn thy bn cht vô thường ca mi hin tượng thân tâm biến dit liên tc, chng có gì trường tn, chng có gì đáng nương ta... Nhng người có tâm hn người hướng mnh v con đường tâm linh, sng gia cuc đi đa phn đu có cùng cm giác mt phương hướng, vô nghĩa, đn đau, khc khoi y khó s chia y. Có khi chúng ta cm thy bế tc, cm thy vô nghĩa, cm nhn ni kh tht sâu, tht dai dng mà chng th t bày, chng th gii quyết... Nếu không có s hiu biết và đc tin v con đường mình đang đi, con người ta thường trút cái phn ng vi s vô nghĩa y lên cuc đi, lên hoàn cnh, lên nhng người xung quanh hay lên chính bn thân mình. Lc lõng, cô đơn và khc khoi, ngoay ngot mt con đường...

Cho đến khi con hiu rõ tn cùng v kh, hành kh, thì ch còn li cm giác gii thoát và thanh thn, bình yên đến tn cùng cuc sng...Cm giác hnh phúc vô điu kin, hnh phúc xut thế gian, đáng là đích đến ca hành trình c mt đi người.

"Thi gian lng l trôi Đêm ngày qua qua mãi Ai đem tâm nim tưởng S hãi t vong này, Tui tác bui thanh xuân, Vin ly danh cùng li, Giã t không tr li, Cc lc chính là đây..." (Li cm hng ca Đc Pht trong kinh Tiu b).

Hành kh là cái kh sâu sc nht và khó nhn ra nht. Thy rõ hành kh ch có th bng trí tu trc giác, thông qua quá trình thun túy ghi nhn, quán sát liên tc, mt cách khách quan tt c các hin tượng thân tâm trong hin ti đang din tiến tng giây tng phút. Nó là cái kh vô điu kin, bn cht kh ca tt c mi th trên thế gian này. Bn thân s hin hu, s có mt ca mt cái gì đó đã là kh. Bn thân s có mt ca các hin tượng thân tâm ngay đây và bây gi đã là kh: "Ngũ th un: sc-th-tưởng-hành -thc hay nói nôm na thân tâm này là kh".

Trí tu trc giác phát trin qua quá trình quán sát khách quan và lâu dài các hin tượng thân tâm đang din tiến s trc nhn cái kh này, trc nhn đến tn cùng sâu thm đ chm vào được bến b gii thoát - chm ti được mt "thế gii" hoàn toàn không còn đau kh, ch có s an lc vĩnh vin, thế gii vô vi - không to tác, thế gii vng bóng tham sân si bn ngã..Niết Bàn, hnh phúc ti thượng.

"Đói ăn, bnh ti thượng Các hành, kh ti thượng, Hiu như thc là vy, Niết Bàn, lc ti thượng" (Li Đc Pht trong Kinh Pháp Cú).

Khi có ngui hi hành là gì, Thy có mt câu đnh nghĩa nôm na hơi hài hước như thế này: tt c nhng gì ng ngoy là hành (thân ng ngoy, cm giác ng ngoy, tâm ng ngoy, mi th gi là "mình" đu ng ngoy). Bi vì ng ngoy chng yên nên nó kh, nó bt an. Hiu được cái kh ti thượng trin miên y là dt b được nó đ vào "thế gii" không ng ngoy, thế gii bình an tuyt đi - Niết Bàn.

Chính vì vy, trung tâm ca giáo lý Đc Pht dy là T Diu đế - Bn s tht v kh: Kh, Nguyên nhân ca kh, S dit kh và Con đường dit kh. Đc PHt như mt v bác s cha bnh tâm, xem xét triu chng bnh, chn đoán bnh, đ ra phác đ điu tr và tiên lượng kết qu điu tr. Nhng vic còn li: ung thuc (tu tp) là hoàn toàn công vic ca bnh nhân chúng ta. Đc Pht ch là người ch đường.

Con đường tht rõ ràng và đơn gin. Và cũng đã có người thy vĩ đi là Đc Pht và vô s bc thánh tăng đã tng đi và truyn li cho chúng ta. Mi bước đi là mt bước chân gii thoát, mi phút giây quay v vi chánh nim là mt bước tiến gn ti Niết Bàn. Có th bến b y ch cách chúng ta có vài bước chân na thôi, bi vì ai biết được chúng ta đã ct bước khi hành t nhng kiếp nào trong quá kh xa xôi. Không đã tng đi làm sao kiếp này con có duyên gp được chánh pháp và có đc tin vi chánh pháp gia rng tà kiến mênh mông như thế, đúng không! Mong sao con sm đt chân lên min đt phúc lc ti thượng y, mong rng cuc sng làm người ca con không h ung phí. Đc Pht, Chư Thánh Tăng và thy vn luôn đng hành bên con trên con đường cao thượng y!

Gi ti con rt nhiu tâm t ca thy.

 

Thy